प्रमाणपत्र धितोमा ऋण दिने नीति उत्साहजनक छ

मंगेशलाल श्रेष्ठ :अध्यक्ष, नेपाल युवा उद्यमी मञ्च
नेपाल युवा उद्यमी मञ्चका अध्यक्ष मंगेशलाल श्रेष्ठ पारिवारिक बिँडो थाम्दै व्यवसायमा प्रवेश गरेका हुन् । विद्यालय जाने उमेरमा लामो बिदा हुँदादेखि नै आफ्ना पिताको प्रेरणाले व्यवसायमा प्रवेश गरेका उनले विभिन्न व्यावसायिक गृहमा ‘इन्टर्न’का रूपमासमेत अनुभव सँगालेका थिए । विदेशमा अध्ययनपछि नेपाल फर्केर धेरै प्रोजेक्ट सुरु गरे पनि असफल भएको निर्धक्क बताउने उनी सानै उमेरदेखि परिवारले स्वतन्त्रता दिएका कारण व्यवसायमा उद्यमशीलता विकास गर्न र आत्मबल बढाउन सजिलो पुगेको बताउँछन् । हाल कास ट्रेडिङलगायतका सूचना प्रविधिका क्षेत्रसँग आबद्ध रहेका श्रेष्ठ माछापुच्छ्रे बैंक सञ्चालकसमेत हुन् । यसै वर्ष युवा उद्यमीको नेतृत्व सम्हालेका श्रेष्ठ विधान संशोधन गर्दै परिपक्व नेतृत्व विकासका लागि युवा उद्यमी मञ्च ‘बेञ्चमार्क’ हुने बताउँछन् । उनीसँग नेपालमा युवा उद्यमशीलता विकासका क्षेत्रमा भइरहेका प्रयास र गर्नुपर्ने अरु कामका विषयमा कारोबारकर्मी विपेन्द्र कार्की र सरस्वती ढकालले गरेको कुराकानी :

सरकारले सार्वजनिक गरेको आगामी आर्थिक वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा शैक्षिक प्रमाणपत्र धितोमा राखेर बैंकबाट ऋण दिने घोषणा गरेको छ, यसलाई नेपाल युवा उद्यमी मञ्चले कसरी हेरेको छ ?

नेपालमा युवा उद्यमशीलताका लागि सबैभन्दा जटिलता भनेकै ‘एक्सेस टू फाइनान्स’ नै हो । राम्रो व्यावसायिक योजना भएर पनि धितो राख्ने सम्पत्ति नभएर युवाहरूको उद्यमशीलता उजागर हुन सकेको छैन । यसलाई कसरी अन्त्य गर्ने भनेर विगतदेखि नै छलफल हुँदै आएको अवस्थामा सरकारले शैक्षिक प्रमाणपत्र धितोमा राखेर बैंकबाट ऋण दिने नीति ल्याएको छ, यो सकारात्मक पक्ष हो । हामीले यसलाई सरकारले युवा उद्यमशीलतालाई प्रारम्भिक चरणमै भए पनि सम्बोधन गरेको महसुस गरेका छौं । अर्थात् यसलाई सकारात्मक रूपमा लिएका छौं । तर, यसलाई नीति तथा कार्यक्रममा घोषणा गरेर मात्र हुन्न र धेरै गहिराइसम्म पुग्न जरुरी छ । हामीले यो बुझेका छौं कि सरकार पनि उद्यमशीलता विकासका लागि ‘फोकल प्वाइन्ट’ हो । नेपालमा बेरोजगारी बढेसँगै दैनिक १७ सयसम्म युवा विदेशिएको तथ्यांक छ । ‘जब सिकर’ र ‘जब क्रिएटर’ (रोजगारी खोज्ने र सिर्जना गर्ने) दुवैका लागि यो अत्यन्त राम्रो पक्ष मान्न सकिन्छ । तर यसमा ‘मोटिभेसन’ धेरै नै आवश्यक छ । यसलाई हामीले सकारात्मक रूपमा लिएका छौं ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सामान्यतया बिना धितो ऋण नदिने नीति अवलम्बन गर्दै आएको छ । तर, सरकारले शैक्षिक प्रमाणपत्र धितोमा राख्ने नीतिगत व्यवस्था त गर्यो । यो कसरी कार्यान्वयनमा जान सक्छ ?

यो आफैंमा महत्वपूर्ण विषय हो । म फेरि पनि दोहोर्याउँछु कि अहिलेका युवालाई ‘एक्सेस टू फाइनान्स’ नै उद्यमशीलताको सबैभन्दा ठूलो अवरोध हो । त्यसैले धितोमा सर्टिफिकेट राख्न पाउनु आफैंमा महत्वपूर्ण छ । सरकारले नीतिमा सर्टिफिकेट राखेर ऋण दिने व्यवस्था गरेको छ भने राष्ट्र बैंकले अनिवार्य धितोको नीति लिएको छ । सरकार र राष्ट्र बैंकको नीतिगत व्यवस्थामै द्वन्द्व छ । यस्तो ‘ग्यापिङ’ नेपालमा मात्र नभएर विदेशमा पनि हुनेगर्छ । सबै निकायले गर्न खोजेको सुरक्षित कारोबार नै हो । अरु क्षेत्रमा पनि यस्तो समस्या देखिएको छ र ति सबै निकायबीच समन्वय गर्न नै सरकार चाहिएको हो ।

अब, युवा स्वरोजगार कोषको कुरा गरौं । त्यसमा हामीले सरकारसँग बसेर कुरा गर्न चाहेका छौं । स्वरोजगारको उद्देश्य पनि उद्यमशीलता नै हो । पाँच वर्षअघिको तुलनामा अहिलेको भिजनमा सन्तुष्टी भन्दा पनि खुसी मान्नुपर्छ । युवा उद्यमी, सफल उद्यमी, नेतृत्वकर्ता र निजी क्षेत्रलगायतका सरोकारवालालाई समावेश गराउनुपर्छ ।

नेपाल युवा उद्यमी मञ्चको अध्यक्षका आँखाले हेर्दा नेपालमा उद्यमशीलता विकास हुन नसक्नुको कारण के हो ?

उद्यमशीलता विकास हुन नसक्नु शिक्षा मात्र कारण होइन । यसमा आधारभूत पूर्वाधार नहुनु नै मुख्य कुरा हो । व्यापार नीति, कर नीतिदेखि लिएर हाम्रो सामाजिक संरचनासम्म यसमा अवरोधक छन् । हामी ट्रेडिङमा आधारित देश भए पनि ठूलो व्यापार घाटामा छौं । व्यापार घाटाबाट सन्तुलनमा कसरी जाने भन्नेमा हामीले नतिजा देखिने गरी केही गर्न सकेका छैनौं । उद्यमशीलता विकास गर्न शिक्षा क्षमता विकास गर्ने खालको हुनुपर्छ भने पूर्वाधार विकासमा उत्तिकै जोड दिनुपर्छ । उद्यमशीलतामा सिर्जनशीलतालाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्छ ।

विदेशमा गएर फर्केर आउने जनशक्तिसँग सीप र पैसा दुवै हुन्छ, अब तिनीहरूलाई लक्षित गरेर कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने होइन र ?

अवश्य पनि । बाहिर गएर फर्किएका व्यक्तिसँग थोरै भए पनि पैसा हुन्छ र केही सीप सिकेर आएका हुन्छन् । तिनीहरूलाई यहाँसम्म ल्याउन पनि ‘मोटिभेसन’ मुख्य कुरा हो । बाहिर गएर आएको मान्छेलाई नेपालमा काम गराउने हो भने हामी छुट्टै तरिकाबाट जानुपर्छ । यसमा सरकारले योजना मात्र बनाएर हुँदैन कार्यान्यवनको पाटोलाई ध्यान दिनुपर्छ । मलेसियामा अहिले के छ भने बाहिरबाट फर्केर आएपछि ‘मलेसिया रिटर्न’ कार्यक्रम छ । मलेसिया फर्केर आफ्नो देशमा केही गर्न खोज्नेलाई विशेष सुविधा छ । हामीले पनि विदेशमा काम गरेर आउनेलाई के सुविधा दिँदा यहाँ उद्यमशीलता विकास गर्न सकिन्छ भन्नेमा ध्यान दिनु जरुरी छ । नेपालमा उद्यमशीलता गर्न चाहनेलाई थोरै मात्र मोटिभेसनले पनि सहयोग गर्न सक्छ ।

काम गर्न सक्ने युवा दिनदिनै ठूलो संख्यामा विदेशिएका हुन्छन्, तपाईंलाई आफ्नै उमेरका युवा त्यसरी कामको खोजिमा बाहिरिंदा कस्तो महसुस हुन्छ ?

पढेका र काम गर्न सक्ने युवा बाहिर जानु देश र स्वयं व्यक्तिका लागि पनि राम्रो होइन । तर, हाम्रो बाध्यता हो । आफ्नो देश बनाउनुपर्ने समयमा विदेशलाई बनाउनु आफैंमा दुःख लाग्ने कुरा हो । यसमा सरकारले ‘मोटिभेसन’ गर्न सक्ने गरी कार्यक्रम ल्याउन सक्नुपर्छ । किन यति ठूलो संख्यामा विदेश जाने युवा बढेका छन् भन्ने सम्बन्धमा हाम्रो च्याप्टरमा पटकपटक छलफल भएको छ । यसका लागि दीर्घकालीन रणनीति बनाएर काम गर्नु जरुरी छ । जसमा विशिष्टीकृत आर्थिक विकासका कार्यक्रम ल्याउनु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । नेपालमा पर्यटन र कृषिलाई जोड दिन सकिन्छ । कृषिकै कुरा गर्दा नेपालमा मात्र पाउने विदेशमा नपाउने धेरै वस्तु छन् । त्यस्तै पर्यटन नेपालका लागि सबैभन्दा बलियो क्षेत्र हो । यस्ता थुप्रै क्षेत्र छन् जसमार्फत युवालाई यहीं रोक्न सकिन्छ र मुलुक निर्माणमा साझेदार बनाउन सकिन्छ ।

युवाको क्षमता बिस्तार र सीप विकासका लागि मञ्चले हाल के कस्तो काम गरिरहेको छ ?

हामीले प्रत्यक्ष रूपमा सरकारसँग मिलेर ‘स्किल डेभलपमेन्ट’मा काम गर्न सकेका छैनौं । खासगरी कलेजमा गएर उद्यमशीलता विकासका लागि ‘मोटिभेट’ गर्ने गरेका छौं । आजका दिनमा नेपालले आफूलाई केमा चिनाउने भन्ने भिजन लिन सकेको छैन । हामीले ‘बुट क्याम्प’ पनि गरेका छौं । ‘इनोभेसन’देखि ‘एडक्याप’को काम गरेका छौं । लगानीकर्ता सामु ल्याएर ‘मोटिभेट’ गर्ने पनि काम गरेका छौं । सरकारसँग कसरी छलफलमा जाने भन्नेमा तयारी भइरहेको छ । सरकारसँग मिलेर छिट्टै केही काम गर्नेछौं ।

तपाईंहरूको निकै महत्वपूर्ण मानिएको कार्यक्रम ‘बुट क्याम्प’को नतिजा कस्तो रह्यो ?

हामी ‘बुट क्याम्प’बाट एकदमै उत्साहित भएका छौं । यो नमुनाका रूपमा सञ्चालन गरेका थियौं र यसको सफलताबाट भोलिका दिनमा पनि यसलाई क्यालेन्डरका रूपमा अघि बढाउनुपर्छ भन्नेमा पुगेका छौं । यसअघिको ‘बुट क्याम्प’मा अन्तिम छनोटमा परेका ५ जना मध्ये ३ जनाले फन्डिङ पाएका छन् । अरु दुई जनाका लागि छलफल चलिरहेको छ ।

युवालाई उद्यमशील बनाउने जिम्मेवारी तपाईंहरूको पनि हो तर सरकार र सम्बद्ध निकायसँगको कस्तो सहकार्य भइरहेको छ ?

युवालाई उद्यमशील बनाउने काम हाम्रो मात्र होइन । हामीले त जिम्मेवारी लिएका हौं । त्यसैले सम्बद्ध निकायसँग ‘कन्सल्टिङ’ गरेर काम गरेका छौं । हामीले २५ वर्षदेखिका युवालाई हेर्छाैं तर, सरकारको हेराइ फरक छ । ६० वर्षसम्मलाई पनि युवा नै मानिएको अवस्था छ । यसमा स्पष्ट हुनु जरुरी छ । सैद्धान्तिकरूपमा सरकारका कार्यक्रम राम्रा छन् तर कार्यान्वयनमा जान आवश्यक छ । नीति बनेर मात्र भएन कार्यान्वयमा जानुपर्छ । यसवर्षदेखि हामीले एकदमै फोकस कार्यक्रममा जोड दिएका छौं । युवा उद्यमशीलताका सम्बन्धमा एउटा भिजन स्पष्ट भएर जानु जरुरी छ । हामीले पनि संस्थामा हालै नयाँ विधान पास गरेका छौँ । जसमा एउटा ४० वर्षसम्मका लागि युवा मानिन्छ । हामीकहाँ अध्यक्ष दोहोरिएर आउने व्यवस्था छैन ।

युवा उद्यमी मञ्चले उद्यमशीलताका लागि पछिल्लो पाँच वर्षमा गरेका उपलब्धि के हुन् ?

हामीले पछिल्लो पाँच वर्षमा ‘मेड इन नेपाल’, ‘योङ इन्टरपेनर सिप’, ‘साउथ एसिया’ कार्यक्रम सम्पन्न गरिसकेका छौं । यो वर्ष ‘स्टार्ट अप’ भन्ने कार्यक्रम पनि सञ्चालन हुँदैछ । द्विपक्षीय र बहुपक्षीय सहकार्यअन्तर्गत भारतलगायतका सार्क राष्ट्रसँग मिलेर काम गरिरहेका छौं । अहिलेसम्म हामी ७ वटा विधामा छौं । गएको साधारणसभाबाट काठमाडौं च्याप्टर पनि बनायौं । हामीले पुनरुत्थानको काम गर्न खोजेका छौं । यसका लागि आर्थिक संकलन गर्ने काम भएको छ । हामीले त्यहाँ सामाजिक विकास र उद्यमशीलताका सम्बन्धमा ‘मोटिभेट’ गराउनेछौं । हामीले माइक्रोफाइनान्सको रूपमा काम गरेर लोन लिन सक्ने गरी एउटा गाउँमा सीप पनि दिएका छौं । कसरी काम गर्ने, कसरी बेच्ने र कसरी समूहमा काम गर्ने भन्ने सिकाएका छौं । यसका लागि क्रेताहरू तयार छन् । कार्यक्रमहरू भइरहेका हुन्छन् ।

कलेजहरूमा ‘मोटिभेट’ गरिसकेपछि ‘जब क्रियटर’ हुन तपाईंहरूको कामले कत्तिको सहयोग पुगेको छ ?

स्कुल र कलेजका लागि हामीले काम गर्छौं । कलेजपछि धेरैको चाहना विदेश जाने हुन्छ । बेरोजगारी उच्च हुँदा बाहिर जान खोज्नु स्वाभाविक पनि हो । तर हामीले यहीँ केही गर्नुपर्छ भन्ने सोच आउनु मुख्य कुरा हो । सवै जना त बाहिर पढ्न जाँदैनन् । त्यसैले उनीहरूको चासोलाई पनि सकारात्मक रूपमा लिन सकिन्छ ।

यहाँका ठूला घराना उद्यमशीलताको लिडरसिपमा पुगेका छन्, युवाले लिडरसिपमा पुगेपछि केही फरक पाइएको छ ?

अवश्य पनि पहिला र अहिले फरक छ । पहिला ‘अनुभव’ हेरिन्थो भने अहिले ‘नलेज’ हेरिन्छ । युवाहरू लिडरसिपमा आउँदा अवश्य पनि सोच र काम गराइमा फरक हुन्छ । यसमा हामीले मात्र गर्ने नभएर माथिबाट पनि ‘गाइडेड’ हुन्छ । युवाले नेतृत्व लिएका संस्था गुणात्मकरूपमा परिवर्तन र व्यवसाय सफल भएको हामीले पनि महसुस गरेका छौं ।

नेपालमा हालको उद्यमशीलताको गतिले भोलिका लागि कस्तो संकेत गरेकोे छ ?

हामीले अहिले आधार निर्माण गरिरहेका छौं । अझै धेरै नै काम गर्न बाँकी नै छ । सरकार र निजी क्षेत्रको सहकार्य अघि बढ्नु जरुरी छ । एक अर्कालाई सहयोगी भएर जानु जरुरी छ । नेपालमा व्यावसायिक संस्कार सुधार गर्नु जरुरी छ । आफू उद्यमशील बन्नु छ, तर कसले बनाउने र कसरी बन्ने भन्ने ‘ग्याप’ छ । भविष्यमा हामीले देखेको र काठमाडौं बाहिरका च्याप्टरसँग कुरा गर्दा पनि हामी सेवा र कृषिमा फोकस छौं । उत्पादनमूलक क्षेत्रमा नभएको होइन तर सेवा प्राथमिकता हो । अहिले गाउँमा गरिने कृषि पनि फरक भएको छ । एक जनाले धेरैलाई रोजगारी दिन सकेको अवस्था छ । अहिले काम गराइ पनि प्रविधिमैत्री भएको छ । बाहिर पढेका मानिस, जो फर्किएका छन् उनीहरूले आफूले काम गरेका छन् । पहिले गरेका काम र अहिले गरेका काममा फरक छ । पहिला पूर्वाधार विना थिए भने अहिले पूर्वाधार समेटेर काम भएको छ । भिजनसहित जान सकेमा नेपालमा पर्याप्त सम्भावना छन् ।

मञ्चको अध्यक्ष भएपछि सबैले आफ्नो ‘आइडेन्टीटी’ बनाएको देखिन्छ, तपाईंले आफ्नो ‘आइडेन्टीटी’ केमा बनाउने सोच बनाउनु भएको छ ?

अहिलेको सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन भनेको संवैधानिक परिवर्तन हो । कोर फाउन्डेसनसँग मिलेर काम गर्ने, कोर कार्यक्रम मेड इन नेपाल, युवा उद्यमशीलता, स्टार्टअपलगायतका कार्यक्रमलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउनेलगायतका रहेका छन् । यस्तै, नेटवर्क विस्तार र अन्तरराष्ट्रिय सहकार्य पनि हाम्रा प्राथमिकताका कार्यक्रम हुन् ।

सरकारले महिला उद्यमशीलता बढाउन पहल गरे पनि नतिजा आउन सकेको छैन, कमजोरी के होला ?

हामी कहाँ महिला उद्यमी नभएका होइनन् तर अति नै न्यून मात्रामा छन् । उद्यमशीलतामा महिला वा पुरुष भनेर हामीले लैंगिक विभेद गरेका छैनौं । समय, सुरक्षा र कल्चरले पनि महिलाहरू जति उद्यमशीलतामा आउनुपर्ने हो त्यसमा आउन सकेका छैनन् । महिलाहरू उद्यमशीलतामा आउँदा सबैभन्दा पहिला सुरक्षा र समयलाई हेर्छन् । पुरुषहरू केही जोखिम मोल्न तयार हुन्छन् भने समयको अवरोध पनि सामना गर्न सक्छन् । महिलाले गर्न नसक्ने होइन तर घर परिवार, बालबच्चादेखि सबैको जिम्मेवारी बढी हुन्छ । महिलाहरू उद्यमशील बन्ने क्रम केही बढेको छ । तर अपेक्षाकृत होइन । नीतिगत रूपबाटै महिलालाई माथि उठाउन सक्ने खालका कार्यक्रम आउनु जरुरी छ । पहिला र अहिलेको परिदृष्य परिवर्तन भएको छ । महिलामा उद्यमशील बन्नुपर्छ भन्ने सोच बढेको छ । आशा गरौं भोलिका दिनमा हाम्रो संस्थामा विधानमा लेखिएको २० प्रतिशतभन्दा बढी नै महिला उद्यमीको सहभागिता हुनेछ । हामीले यो बीचमा महिला उद्यमी समिट पनि सम्पन्न गरिसकेका छौं । कारोबार दैनिकबाट

प्रकाशित मिति : २०७३, ३१ बैशाख शुक्रबार ०५:५४

तपाइको प्रतिकृया

सम्बन्धित शीर्षकहरु

हरित अर्थतन्त्रको माध्यमबाट गरिबी निवारण गरिने: अर्थमन्त्री डा खतिवडा

हरित अर्थतन्त्रको माध्यमबाट गरिबी निवारण गरिने: अर्थमन्त्री डा खतिवडा

शुभ खबर, जैविक वस्तुको बारेमा आधुनिक सूचना र सञ्चार प्रविधिको उपयोग गरी बजारको विकास, विस्तार र व्यवस्थापन गर्ने सञ्चालित ‘नेपाललाई हरियाली […]

२०७५, १२ बैशाख बुधबार १४:२६
आईपिएल २०१८ मा चेन्नाई सुपर किग्सं पहिलो नम्बरमा

आईपिएल २०१८ मा चेन्नाई सुपर किग्सं पहिलो नम्बरमा

शुभ खबर, आईपिएल २०१८ मा ४ / ४ गेममा जित हासिल गर्दे चेनाई सुपर किग्सं र किग्सं इलाभेन पजांब शिर्ष […]

२०७५, १० बैशाख सोमबार २३:४२
पार्टी एकता केही दिनमै : वामदेव

पार्टी एकता केही दिनमै : वामदेव

शुभ खबर, नेकपा एमालेका उपाध्यक्ष वामदेव गौतमले एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रबीच पार्टी एकता केही दिनमा नै हुने बताएका छन् । […]

२०७५, १० बैशाख सोमबार २३:०३
‘प्रमुख निर्वाचन आयुक्तलाई सुरक्षा देऊ’

‘प्रमुख निर्वाचन आयुक्तलाई सुरक्षा देऊ’

शुभ खबर, निर्वाचन आयोगले आइतबार राति प्रमुख निर्वाचन आयुक्त डा. अयोधीप्रसाद यादवको धापाखेल, ललितपुरस्थित निवासमा अज्ञात समूहले बम विस्फोट गराएको घटनाप्रति […]

२०७५, १० बैशाख सोमबार २२:५७
ट्याक्सीकाे सिण्डिकेट ताेड्ने : मन्त्री महासेठ

ट्याक्सीकाे सिण्डिकेट ताेड्ने : मन्त्री महासेठ

शुभ खबर, राजधानीको एक सात्क्षातर कार्यक्रममा भैतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री रघुबीर महासेठले टयाक्सीको समेत सिण्डिकेट तोड्ने उदघोष गरेको हो […]

२०७५, १० बैशाख सोमबार २२:५२
बाजा संरक्षणमा शाक्य समुदाय

बाजा संरक्षणमा शाक्य समुदाय

 शुभ खबर, नेवारी समुदायको परम्परागत भजन र बाजागाजाको संरक्षणमा खाँदबारीको शाक्य समाज जुटेको छ । उनीहरु जन्मेदेखि मृत्युसम्मको संस्कारका भजन सिक्न […]

२०७५, १ बैशाख शनिबार २१:००
भिडियो